وروستي خبرونه

2020 May 17

ZhwandoonMay 17, 2020
997.jpg

1160

د ولسمشر ویاند وايي، د دغې هوکړې له مخې عبدالله د سولې مصالحې عالي شورا مشر او ټیم به یې کابینه کې شریک شي. دغه راز د دې هوکړې له مخې جنرال عبدالرشید دوستم ته د نظامۍ لوړه رتبه مارشالي ورکړل شوه. د یادې هوکړې له مخې د کلیدي وزارتونو په ګډون به عبدالله کابینې ته د خپل ټیم پنځوس سلنه معرفي کوي. د لرې کېدو او پر ځای یې د بل کس معرفي کېدو لړۍ به یې له یو منطقي دلیل وروسته کیږي د ټاکنیزو کمېسیونونو له خوا بریالي ولسمشر محمد اشرف غني، د یادو کمېسیونونو له خوا د ناکام ښودل شوي نوماند عبدالله عبدالله سره سیاسي هوکړه لاسلیک کړه. دغه هوکړه د لوړې مراسمو له شاوخوا دوو میاشتو کشمکشونو او د هېواد د پخواني ولسمشر حامد کرزي په ګډون د لوړپوړو سیاسي څېرو په هلو ځلو لاسلیک شوه.

د ولسمشر ویاند صدیق صدیقي وايي، د دغې هوکړې له مخې عبدالله د سولې مصالحې عالي شورا مشر او ټیم به یې کابینه کې شریک شي. د دغې هوکړې له مخې د کلیدي وزارتونو په ګډون به عبدالله کابینې ته د خپل ټیم پنځوس سلنه معرفي کوي. د لرې کېدو او پر ځای یې د بل کس معرفي کېدو لړۍ به یې له یو منطقي دلیل او د دواړو له مشورې وروسته کیږي.

په دې هوکړه کې یو ناندریزه مسله جنرال عبدالرشید دوستم ته د نظامي لوړې رتبې مارشالي ورکړه وه چې د ګڼو خلکو غبرګونونه یې راپارولې وه خو بالاخره د هوکړې دغه جز هم ومنل شو. نظامي شنونکي وايي، مارشالي هغه نظامي ته ورکول کیږي چې له هېواده یې په میړانې دفاع کړې وي او پر دوی یرغلیز څو هېوادونه نیولې وي. د دې هوکړې د څار یو تخنیکي ډله ټاکل شوې چې د نقض په صورت کې به موضوع رسمآ منځګړي پلاوي ته رسوي. د دغې سیاسي هوکړې د اعتبار موده د روان حکومت د دورې تر پایه ده.

خبریال : بهادر خان / کابل


ZhwandoonMay 17, 2020
659-1024x697.jpg

1550

ژباړه: رحمت الله محمد

ښایي ساینسي تخیل غوندي ښکاره شي، خو حقیقت دا دی چې د تکنالوژۍ د یو شمیر اغوستل کیدونکو وسیلو په مټ کاروونکې کولای شي کمپیوټر او نورې وسیلي په خپل فکر سره کنترول کړي. چې دا آسانتیاوې مشتریانو او بیلابېلو سوداګریو ته د پام وړ ګټې رسوي.

دوه امریکایي ځوانانو د ۹۰۰ ډالرو په ارزښت یوه اغوستل کیدونکي وسیله جوړه کړي چې د مغزو سګنالونه کشف او پروسیس کوي او فکر په عمل بدلوي.

د دې آلې جوړونکی اې جي کیلر وایې: په دې وسیله کې ۸ سنسرونه موجود دې چې له مغزو څخه په یوه ثانیه کې ۲۵۰ ځله تصویر اخلي، دا ټول اخیستل کیدونکې تصویرونه په خپله په وسیله کې پروسیس کیږي.

اې جي کیلر

دا اله چې نوم یې نوشن ایښودل شوی دی، د مغز کمپیوټر لقب ورکولای شو.

نوشن وسیله لمړۍ اتوماته وسیله ده چې د محاسبي پوره قدرت لري، او په دې توګه د دې وړتیا لري چې له بلي وسیلي سره که هغه کوم بل کمپیوټر او یا بله داسي وسیله وي تعمل وکړي.

اې جي کیلر په خپلو خبرو کې زیاتوي: هر هغه څه چې یو عادی کمپیوټر یې کنترولوي، د نوشن کمپیوټر یې هم کنترولولای شي.

د دې کمپیوټر د کارولو لپاره باید ځیني موارد زده کړل شي، او همدارنګه دا کمپیوټر پوره تمرکز ته اړتیا لري، تر څو ستاسو له مغزو څخه سګنالونه کشف، پروسیس او له هغه وروسته په عمل بدل کړي.

دا تر دې مهاله لمړۍ اله ده چې له مغزو څخه د سګنالونو کشفولو، پروسیس کولو او په عمل بدلولو وړتیا لري.

همدارنګه دا اله کولای شي کاروونکو ته د تمرکز په لحاظ نمرې ورکړي، هغه کسان چې ښه تمرکز یې کړی وي، نو نمري او د کار سرعت به یې هم پورته وي.




ZhwandoonMay 17, 2020
996.jpg

1320

د امریکا ولسمشر ډونالډ ترمپ ویلي، د کورونا واکسین که وي یا نه وي غواړو بیرته خپل اقتصادي فعالیتونه پیل کړو او په ډېرو ایالتونو کې به خلکو ته اجازه ورکړل شي تر څو خپلو دندو او کارونو ته لاړ شي. د هغه په خبره چې امریکايي وګړو ته باید د کار زمینه برابره شي او اقتصادي فعالیتونه باید پیل شي.

ترمپ همدا راز د ډېرو طبي وسایلو او موادو د تولید سپارښتنه هم کړې ده او زیاته کړي ده په کور د ننه ټولې کمپنۍ باید د طبي وسایلو په تولید کې خپلې هڅې ډېرې کړي څو پر بهرنیو کمپنیو اتکا کمه شي. د امریکا ولسمشر دغه څرګندونې په داسې مهال کړي چې دغه هېواد د نوروو هېوادونو په پرتله د کورونا وبا له امله ډېر ځپل شوی چې تر دې دمه په کې له 90 زرو نه ډېرو کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړی اوله یو نیم میلیون نه ډېر نور کسان پرې اخته دي.


ZhwandoonMay 17, 2020
995.jpg

1080

د فرانسې د روغتیا وزارت د معلوماتو له مخې، چې هېواد کې یې تر دې دمه د کورونا وبا له امله 27 زرو نه ډېرو کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړی او له یو لکو،79 زرو نه ډېر کسان پرې اخته دي. ددغې وزارت په خبره چې په تېرو څو ورځو کې پکې د تلفاتو شمېر کم شوی ده.

نړۍ کې بیا د کورنا وبا له امله له 3 لکو نه ډېرو کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړی او له 4 میلیون او 5 لکو نه ډېر کسان پرې اخته دي


ZhwandoonMay 17, 2020
994-1024x576.jpg

1370

د راپورنو له مخې تېره شپه شاواخوا نهه بجې د کابل ـــ جلال اباد پر لویه لار د قرغیو ولسوالۍ عزیز خان کڅ په زانګورې سیمه کې د دوو ټوډي ډوله موټر د ټکر له امله ۶ تنه مړه او ۳ زخمیان شوي.

په مړو شویو کسانو کې کوچنیان او ښځې هم شاملې دي. ویل کیږي پېښه د موټر چلونکو د بې احتیاطۍ له امله رامنځته شوېده


ZhwandoonMay 17, 2020
991-1024x576.jpg

890

د ارګ څخه په خپره شوي خبر پاڼه کې راغلي، چې په هرات کې د پلټونکي پلاوي خپلي موندي له ولسمشر غني سره د ويډیو له لاري شریکي کړي. خبر پاڼه زیاتوي، چې پلاوي د پېښې اړوند ټول اسناد، شواهد، ویډوګانې او انځورونه له تخنیکي، مسلکی او حقوقي پلوه ارزول شوي او ایراني چارواکو سره شریک شوي دي. خبر پاڼه زیاته وي، چې پلټونکي پلاوي موندلي چې د افغانستان او ایران ګډې پولې ته نږدې د زورزیاتي وروستۍ پېښه کې ۱۲ افغان کارګر وژل شوي او ۱۷یې لادرکه دي.

همدارنګه د پلاوي مشر ویلي، هر کله چې موندنې بشپړې شي، نو بشپړ راپور به يې د ملي امنیت شورا له لارې ولسمشری ماڼۍ ته وسپاري. افغان ولسمشر محمد اشرف غني د پلاوي د لومړني راپور له اورېدو وروسته ویلي، حکومت به یې ایران ته د تګ راتګ شرایط لا اصولي او قانوني کړي او هیله ‌یې ښودلې چې داسې پېښې به بیا نه ‌تکرارېږي. په ورته مهال ایران کې یو شمېر مدني، سیاسي او ټولنیزو فعالینو د افغان کډوالو پر وړاندې د ایراني حکومت کړنه غندلې ده او له خپل حکومت یې غوښتنه کړې چې له افغانانو بښنه وغواړي


ZhwandoonMay 17, 2020
990.jpg

2440

پاکستان د کورنیو چارو وزارت ویلي چې د تورخم لار به هفته کې شپږ ورځې د سوداګریزو موټرو او یوه ورځ به مسافرو لپاره د تګ ـ راتګ اجازه ورکول کیږي.

همدا راز ویل شوي، چې هره شنبه به په افغانستان کې بند پاتې پاکستانیان او په دغه هېواد کې بند پاتې افغانان پر دغه لار تګ ـ راتګ کولی شي او یوازې د شنبې په ورځو کې به د خلکو د تګ راتګ لپاره پرانیستې وي. تور خم دروازه کې په داسې مهال نوي اقدامات تر سره کیږي، چې یاده دروازه د کورونا ویروس د خپرېدو راوروسته څو وار د افغان مسافرو پر مخ پرانستل شوې چې زرګونه افغان بند پآتي مسافر پرې هېواد ته راستانه شوي


ZhwandoonMay 17, 2020
987-1024x576.jpg

1260

ولسمشرۍ ماڼۍ ویاند صدق صدیقي هم تېره ورځ په یو خبري کلپ کې یادونه کړې وه، چې ډېر ژر به د محمد اشرف غني او عبدالله عبدالله ترمنځ سیاسي هوکړه لاسلیک شي.

سیاسي کشمکشونو چې د ټاکنیزو پایلو له وروستي اعلان وروسته رامنځته شول، له موازي لوړو وروسته یې امریکايي چارواکو د حل هڅه وکړه، چې د نه بریالي کېدا له امله یې افغانستان سره د یو میلیارد ډالرو د مرستې د ځنډ هم یادونه وکړه. خو دې وروستیو کې د سیاسي څېرو منډو – ترړو د سیاسي کشمکشونو په هواري کې اغېزمن رول ولوبوو


ZhwandoonMay 17, 2020
986.jpg

1540

د ولسمشر لومړی مرستیال امر الله صالح نن سهار د وروستيو پېښو شهیدانو کورنيو غړو ته د فاتحې او تسليت په موخه ننګرهار ته سفر کړی.

د ننګرهار د والي ویاند عطاءالله خوګیاڼی وایي، صالح به علماء کرامو، قومي مخورو، ځوانانو، مېرمنو، نظامي منسوبينو او يو شمېر نورو سره هم جلا جلا ليدنې تر سره کړي.

صالح د غازي امان الله له مزاره هم لیدنه ترسره کړې او ترې وروسته یې له یو شمېر مدني فعالانو او ځايي مخورو سره د یاد ولایت د اوضاع د اروزنې په موخه لیدنې ترسره کړي دي


ZhwandoonMay 17, 2020
979.jpg

4970

له زرهاوو کلونو را پدېخوا انسانان په ځمکه کې ژوند کوي، زیات انساني نسلونه تیر شوي، په زرهاوو میلیارده انسانان ځمکي ته راغلي او بیرته تللي. نو حتمن به هر انسان په دې اړه فکر کړی وي چې ځمکه څنګه پیدا شوي؟، ولي پیدا شوي؟، مونږ ولي پیدا شوي یو؟، څنګه پیدا شوي یو؟، چیرته ځو؟، کائیانات به کله پای ته رسیږي؟ ځمکه او انساني نسل به کله او څنګه له منځه ځي؟ چې مړه شوو، بیا له څه حالت سره مخ کېږو؟ په ځمکه او نورو سیارو کې له مونږ پرته نور څوک هم ژوند کوي؟، زمونږ پيدا کوونکی څوک دی؟ له مونږ څه غواړي؟، ولي یې ځمکي ته راوستلي یو؟

دا هغه پوښتنې دي چې د انسانانو په اوږده تاریخ کې ورته په بېلابېلو ادیانو کې بېلابېل ځوابونه موندل شوي دي. او د هغه تر څنګ فیلسوفانو هم په دې اړه بېلابېل نظریات ورکړي دي. او ساینس هم په دې هکله څېړنې کړي او ځیني ځوابونه یې ځواب کړي.

چې په دې لېکنه کې به په دې اړه د بېلابېلو ادیانو او فیلسوفانو باورونه وارزوو:

له ساینسي څېړنو او ورسره نظریاتو نه یې پيلوو:

کله چې په ۱۹۲۰م لسیزه کې ادوین هابل د خپل ۱۰۰ اینچه تلسکوپ په مرسته د لاس انجلس ایالت د ویلسون له غرونو څخه فضاء ته پورته شو، له څه مودي څېړنو وروسته یې دا معلومه کړه چې په نامحدوده فضاء کې کهکشانونه له یو بل څخه د لرې کېدو په حال کې دي. نو دا په ډاګه کوي چې کهکشانونه یو وخت سره نږدي وو. بیا د کهکشانونو له یو بل څخه د لرې کېدو سرعت ته په کتو سره دا معلومه شوه چې میلیاردونه کاله وړاندې کهکشانونه په یوه نقطه کې وو.

په دې اړه بیا زیات کهکشان پيژندونکې وایې چې د کهکشانونه دا یو ځای والی ۱۳.۵ میلیارده کاله وړاندې د یوي چاودني په پایله کې (چې نوم یې بیګ بنګ یا لویه چاودنه ایښودل شوی) منځته راغلل او د وخت په تیریدو سره له یو بل نه بېل شول.

 او له هغه بیا میلیاردونه کلونه وروسته په ځمکه کې د شرایطو له برابریدو وروسته ژوندي موجودات منځته راغلل.

مشهور فزیک پوه او کهکشان پیژندونکی استیون هاوکینګ وایې:

بریتانیایي فزیک پوه او کهکشان پيژندونکی استیون هاوکینګ وایې: د کائیناتو پیدا کیدو لپاره خالق ته اړتیا نشته، او دا کائینات هیڅ خالق نلري، د ده په نظر د کائینات پیل لویه چاودنه یا بیګ بنګ ده. نوموړی په دې باور دی چې کائینات د فزیک قوانینو په مرسته رامنځته شوي دي، او دا هر څه چې داسي منظم دي دا د علمي قوانینو په اساس ولاړ دي.

له هغه نه پوښتنه وشوه: له بیګ بنګ مخکې په فضاء کې څه وو؟، هاوکینګ یې په ځواب کې وایې: له بیګ بنګ مخکې، وخت او ماده نه وه، نو کله چې وخت او ماده نه وي دا په دې دلالت کوي چې هیڅ هم نه وو.

نوموړي په دې اړه زیات کتابونه هم لیکلي دي چې له زیاتو نیوکو سره مخ شوي دي:

دان پیچ په کاناډا کې د فزیک استاد او کهکشان پيژندونکې د هاوکینګ د دې نظریي په خلاف اته مقالې نشر کړي دي. نوموړی وایې: (د کائیناتو د پيدا کېدو لپاره خالق ته اړتیا شته، ځکه خپله قوانین هم باید یو څوک رامنځته او منظم کړي. نوموړی وایې چې دا به ډېره غیري منطقي خبره وي چې د کائیناتو پیدایښت د خالق له شتون پرته تصور کړو)

د هاوکینګ همکار او زده کړیال بیا وایې: ( د هاوکینګ دا نظریه هیڅ علمي اړخ نه لري، دا یوه فلسفي نظریه ده، نوموړی وایې زما لپاره ډیره جالبه دا وه چې هاوکینګ د خپل کتاب (لویه طرحه) په سر کې لیکلي وو چې نوره فلسفه مړه شوي ده، خو بیا د ده کتاب او نظریات ټول فلسفي وو).

جان لینوکز په اکسفورډ کې د ریاضیاتو استاد وایې: ( قوانین یو څه نشي رامنځته کولي، بلکې د قوانینو لپاره باید تر مخکې لا ماده شتون ولري. د مثال په ډول: د ریاضي تر ټولو ساده فورمول ۱+۱=۲ خو که یو جسم موجود نه وي نو دا فورمول هیڅ هم نشي کولای. که زه خپله بانکي اکاونټ ته یو ځل ۱۰۰۰ پونډه جمع کړم، یو ځل بیا ۱۰۰۰ پونډه جمع کړم، نو له هغه وروسته د ریاضي فورمول یوه معنی لري. خو د ریاضي فورمول د پیسو له شتون پرته زما اکاونټ ته یوه پیسه هم نشي اضافه کولای. نو له دې امله د قوانینو لپاره باید ماده شتون ولري او قوانین نشي کولای ماده رامنځته کړي. نو ماده حتمن خالق لري).

د یویشتمي پېړۍ مشهور تاریخپوه او فیلسفو نوح هراري وایې:

نوموړی وایي: ۱۳.۵ میلیارده کاله وړاندې بیګ بنګ یا لویه چاودنه وشوه، چې په پایله کې یې ماده، انرژي او وخت منځته راغلل. نږدې ۳.۸ میلیارده کاله وړاندې د ځمکې په نوم سیاره کې معین مالیکولونه سره یو ځای شول چې ستر او پیچلي ترکیبات یې را منځ ته کړل چې ژوندي موجودات (اورګانیزم) ونومول شول. همدارنګه هغو موجوداتو چې له اوسنیو انسانانو سره یې ډېر ورته والی درلود ۲.۵ میلیونه کاله وړاندې ژوند پیل کړ.

نوموړی وایي، ۶ میلیونه کاله وړاندې بیزو دوه لوڼې وزېږولې چې یوه د شامپازیانو انا او بله زموږ انا شوه.

هغه ډولونه چې ګډ نیکونه لري د جنس (genus) تر عنوان لاندې ډلبندي کېږي. زمری، پلنګ او جګوار متفات ډولونه دي چې د پینترا جنس پورې اړه لري. همدارنګه عقلمند انسان یانې عقلمند(sapiens)  ډول د انسان(Homo)  په جنس پورې اړه لري.

هر جنس په کوچنیو کورنیو ویشل شوی مثلاً د ګیدړي کورنۍ (زمری، پلنګ او کورنۍ پیشو) یا فیل کورنۍ (فیل، ماموت او ماستودون).

عقلمند انسان هم په یوه کورنۍ پورې اړه لري. که څه هم عقلمند انسان غوښتل تر څو له نورو حیواناتو ځان بیل کړي، او ځان بې کورنیه وښیې. خو داسې نه ده که وغواړو یا نه د بیزوګانو په ستره کورنۍ پورې اړه لرو. نږدې خپلوان مو ګوریلان او شامپانزیان دي. شامپازیان مو بیخې خپلوان دي.

موږ نه یوازې نږدې خپل خپلوان لرل بلکې یو وخت مو وروڼه او خویندي هم لرلې. مونږ بیخې له دې خبرې سره عادت شوي یو چې مونږ په هیڅ حیواني کورنۍ پورې اړه نه لرو. ځکه لس زره کاله کیږي چې زمونږ نورې حیواني کورنۍ یا له منځه تللي او یا له دې امله چې مونږ تر هغو ځان غوره وبولو، ځان مو ترې بېل کړی.

انسان ۲.۵ میلیونه کاله وړاندې د افریقا په شرق کې د اوسترالوپیتکوس (Australopithecus) په نوم پخوانۍ بیزو چې د جنوبي بیزو په مانا ده منځ ته راغی. ۲ میلیونه کاله وړاندې لومړنیو انسانانو خپل ځایونه پرېښودل او د افریقا، اروپا او اسیا په پراخو سیمو کې میشت شول.
د اسیا په غرب او اروپا کې انسان په هومو نیاندرتالنسیس (Homo neanderthalensis) یانې د (نیاندر درې انسان) باندې بدل شو. چې په (نیاندرتال) مشهور دی او له موږ عقلمندو انسانانو غوټ او چاغ دي.
د اسیا شرقي سیمې هومو ارکتوس (Homo erectus) یانې (نېغ قامته انسان) اشغال کړې او ۲ میلیونه کاله په کې میشت شو چې تر اوسه لا دوام لرونکي انسانان دي.
هومو سولوینسیس (Homo soloensis) د (سولو درې انسان) د اندونزیا په جاوه ټاپو کې ژوند کاوه.
څو نسلونه وروسته فلورس انسانان ښکاره شول، دې بېساري ډول په علمي نوم هومو فلورسي ینسیس (Homo floreseinsis)  یو متري قد او ۲۵ کیلو ګرام وزن درلود.
څېړنکو په ۲۰۱۰ کال د سابیریا په دنیسوا کې د غار په کیندلو سره زموږ د ورڼو او خویندو یو بل ډول کشف کړ او هغو ته یې (Homo denisova) یانې د ونیسوا انسان نوم ورکړ.

او اخیراً زموږ ډول چې په سپین سترګي مو د هومو سپینس (عقلمند انسان) نوم ورباندې کېښود.
بل حقیقت دا دی چې ۲ میلیونه کاله وړاندې تر ۱۰ زره کاله وړاندې پورې نړۍ په یوه وخت کې د څو ډوله انسانانو د ژوند کولو ځای وو.

ټول انساني ډولونه د ډېرو توپیرونو سره سره بیا هم څو ګډې ځانګړنې لرلي چې له نورو موجوداتو یې بېلوي. ستره ځانګړنه یې دا ده چې د نورو موجوداتو په پرتله فوق العاده لوی مغز لري.

واقعیت دا دی چې د سولویانو د پاتې شونو وروستی تاریخ ۵۰ زره کاله مخکې ته ور ګرزي، دنیسویان لږ وروسته له هغه له منځه لاړل، نیاندرتالان ۳۰ زره کاله وړاندې ورک شول او ټیټ قدي انسانان ۱۲ زره کاله وړاندې فنا شول، چې په پایله کې د ټولو انساني ډولونو له ډلي یوازي مونږ عقلمند انسانان پاتي شو. بیا مو نړۍ فتحه کړه او ځان مو اشرف المخلوقات وبلل.

نوموړی زیاتوي: دا چې موږ څنګه وکولای شول په تیزۍ سره په لرې پرتو سیمو کې له بېلابېلو بیولوژیکي ځانګړنو سره میشت شو؟ څنګه مو وکولای شول نور انساني ډولونه له مخې لرې کړو؟ ولې حتی ځواکمنو او ځيرکو نیاندرتالانو ونه شوای کولای زموږ له حملې ژوندي ووزي؟ دا بحثونه تر اوسه ګرم دي.
د منلو وړ ځواب هم دا دی چې دا بحث ته امکان ورکوي: عقلمند انسان له هر څه ډېر د ځانګړې ژبې په مرسته دا نړۍ فتح کړه.

*(په لنډ ډول ویلي شو چې ۴.۶ میلیارده کاله وړاندې ځمکه هغه وخت چې یو ډول مواد سره یو ځای شول، منځ ته راغله. په ځمکه کې لمړني ژوندي موجودات ۳.۸ میلیارده کاله وړاندې او لمړني ډایناسوران ۱۵۰ میلیونه کاله وړاندې راښکاره شوو.

خو ډایناسوران بیا ۶۵ میلیونه کاله وړاندې بیرته له منځه لاړل، دا چې ولي ډایناسوران له منځه لاړل په دې اړه بېلابېل نظریات موجود دي.)

د آبیوژنس یا خپله پیدا کیدلو نظریه:

په دې نظریه کې داسې ویل کېږي چې دا ټول موجودات خپله پیدا شوي دي. د دې نظریې تاریخچه له میلاد مخکې د یونان باستان تمدن ته رسیږي. په هغه وخت کې عامه ذهنیت په دې باور وو چې ټول موجودات د یو ډول نورو موادو څخه جوړیږي. د مثال په ډول: چنجي له خرابي غوښي نه منځته راځي، یا هم مچ، میږيان او ځیني نور موجودات هم له همداسي موادو څخه رامنځته کیږي. دې نظریې تر ۱۹ پیړۍ پورې زیات پیروان درلودل، خو له هغه وروسته یې پيروان کم شوي دي.

په جنوبي افریقا کې د پخوانیو خلکو نظریې:

له مونږ مخکې یوازي تیاره، اوبه او د مومبا په نوم خدای شتون درلود. بیا یو وخت مومبا لمر رامنځته کوو لمر ځیني اوبه تبخیر کړي او وچه ځمکه هم پیدا شوه، بیا له هغه وروسته مومبا سپوږمۍ، ستوري او ژوندي موجودات چې انسان هم پکې شامل وو رامنځته کړل.

د ځمکي جوړښت یې دا ډول تشریح کول: (  په اوبو کې یو ماهی دی، په ماهی یو غویي ولاړ دی، چې د غویي په ښکر باندې نړۍ ایښودل شوي).

خو د کائیناتو د پیدایښت په اړه د اسلام په سپیڅلي دین کې څه ویل شوي؟

په دې سپیڅلي دین کې هر څه منطقي بیان شوي دي: کائینات ډېر پراخ دي او پیدا کوونکی یې هم ډېر لوی دی. دا ځمکې او اسمانونه یوه خالق په شپږو ورځو کې پیدا کړل.

له انسانانو مخکې نورو موجوداتو په ځمکه کې ژوند کول، چې بیا هغه د کائیناتو خدای له منځه یوړل او انسانان یې ځمکې ته راولیږل. په ځمکه کې نور ژوندي موجودات هم ژوند کوي. خو انسانان د عقل لرلو له امله په ځمکه کې اشرف المخلوقات دي، او نور موجودات هم د همدي انسانانو لپاره پيدا شوي دي.

إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ…

ژباړه: پرته له شکه چې رب مو هغه الله دی چې ځمکې او اسمانونه یې په شپږ ورځې کې پیدا کړل…
(قران، الاعراف، ۷: ۵۴)

دلته مفسرین څو بېلابېل نظریات لري: ځیني مفسرین وایې چې دلته له ورځي څخه هدف پړاو دی، یانې په شپږ پړاونو کې ځمکه او اسمانونه پیدا شوې.

د قرآن کریم په نورو ځایونو کې د یوم موده داسي ټاکل شوي:

… ثُم فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ …﴿٥﴾

… په ورځ کې چې اندازه یې ستاسې د زرو کلونو ده…

بل ځای کورو:

تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ ﴿٤﴾

ژباړه:

ملایکې او روح په ورځ کې چې اندازه یې ستاسې په کلونو پنځوس زره کاله کېږي، د هغه لور ته پورته ځي.

( قران، المعارج، ۷۰: ۴۴)

دواړو ځایونو کې ګورو چې یوم وخت دومره ټاکل شوی چې زموږ د ورځې په پرتله خورا اوږدې دي. نو د ایام وخت خو بیخې لوی او اوږد مهال کېږي.

په قران کې بل ځای لولو:

قُلْ أَئِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُ أَندَادًا ۚ ذَ‌ٰلِكَ رَبُّ الْعَالَمِينَ ﴿٩﴾ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ مِن فَوْقِهَا وَبَارَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِّلسَّائِلِينَ ﴿١٠﴾ ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ ﴿١١﴾ فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَىٰ فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا ۚ وَزَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظًا ۚ ذَ‌ٰلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ ﴿١٢﴾

ژباړه:ووایه: ایا تاسې له هغه انکار کوئ چې ځمکه یې په دوه پېره ( پېر د وخت لویې اندازې ته وایو) کې پيدا کړه، او هغه ته ساري لټوئ ؟ دی د عالمیانو رب دی. او په ځمکه یې محکم غرونه ودرول او پکې یې زیاتې کټې پیدا کړې او روزي یې په څلور پېره کې تقدیر کړه او (هغه هم) یو ډول او د اړمنو د اړتیا وړ. همدارنګه یې اسمان ته مخ کړ په داسې حال کې چې هغه دود ؤ. بیا یې هغه او ځمکې ته وویل: په خوښه یا ناخوښه راشئ. دواړو وویل: فرمان وړونکي راغلو. بیا یې هغه د اووه اسمانونو په توګه په دوه پېره کې تیار کړل او ټولو اسمانونو کې امرونه وحیه کړل. او د ځمکې اسمان یې په ستورو ښکلی کړ او حفظ یې کړ. داسې دی د عزیز او علیم رب تقدیر. (قران، فصلت، ۴۱: ۹-۱۲)

په دې ایت شریف کې زیاتو ټکو ته اشاره شوې ده، چې یو مهم ټکی یې د ځمکې اسمان له نورو نه توپیر کول دي. د اووه اسمانونو په کیفیت خبرې دلته نه کوو، کنه د ځمکې اسمان په اړه به مو خبرې کړې وې او اووه اسمانونه به مو څېړلي ول. څه چې دلته مهم دي او ما دا ایت شریفونه ذکر کړل دا دي چې ځینې کره کتونکي نیوکه کوي چې دلته په قران کې ټکر پیدا شو. ځکه قران کې وایي چې ځمکي او اسمانونه په شپږ ورځو کې پيدا شول خو دلته که ورځې سره ټوټل کړو، اته ورځې کېږي:

ــ ځمکه په دوه پړاوه کې پیدا کول ،،

ــ څلور پړاوه کې د ځمکې اوسېدونکو لپاره ( که انسانان دي، حیوانات، حشرات، او نباتات) د روزي بندوبست کول (ثم)،،

ــ دوه پړاوه کې اسمانونه جوړول.

په دې توګه ټول اته پړاوه شول.

ایت ته مراجعه وکړئ او وګورئ چې د ثم توری کارول شوی دی چې د (بیا/وروسته) او (همدارنکه/هممهال) مانا ګانې لري. یانې په دوه پړاوه کې ځمکه پيدا شوه، څلور پړاوه نور وخت یې ونیو چې د ځمکې ټولې اسانتیاوې پوره شوې او ورسره هممهال اسمانونه هم تیار شول. په دې توګه ټول شپږ کېږي.

قران د کایناتو پیدایښت لپاره Sequence نه دی اېښی. بلکې د Sequence په اړه مطالعه ښیي چې په پورته ایت کې قران د ثم له توري څخه د هممهال مانا ورکوي.

موږ وویل چې له یوم نه موخه پړاو/پېر ده او د ایام مانا خورا اوږد مهال کېږي چې ساینس هم له دې خبرې سره سراسر جوړ دی. البته دلته د شپږ پړاوه توضیح قران کې لولو، پوښتنه داده چې ساینس د شپږ پړاویز پیدایښت په اړه څه لري؟

ساینسي څېړنې ښیي چې د کایناتو پیدایښت خورا اوږده موده نیولې ده، خو د شپږ پړاوه پر کیفیت ساینس د خپل محدود پرمختګ پر درشل کې لا هم هیڅ مالومات نه لري. نو شپږ پړاویز پیدایښت په اړه ساینس نه پخلی کولی شي او نه یې ردولی شي. خو ساینس دومره پخلی کوي چې هوکې! د کائیناتو پیدایښت په اړه قران حق وایي چې خورا اوږد مهال یې نیولی دی.

سرچینې:

  1. انسان خرمند (نوح هراري کتاب چې د بشریت د تاریخ په اړه یې لیکلی)
  2. https://www.beytoote.com/scientific/chera/history3-earth-life.html
  3. https://www.hamshahrionline.ir/
  4. https://www.radiofarda.com/a/f2_world_stephen_hawking_how_man_came_about_universe_new_scientist/24277047.html
  5. انفجار بزرګ و کائینات (کتاب)
  6. https://www.radiofarda.com/a/taboo-e65-Genesis-creation-vs-Evolution/29028097.html
  7. https://www.radiofarda.com/a/f2_world_stephen_hawking_how_man_came_about_universe_new_scientist/24277047.html
  8. https://ir.voanews.com/a/discoverychanalnewserieshowking-2011-8-11-127562848/150979.html
  9. https://www.tolafghan.com/forum/viewtopic.php?t=10422
  10. https://www.radiofarda.com/a/taboo-e65-Genesis-creation-vs-Evolution/29028097.html
  11. http://ensani.ir/fa/article/92167/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%A8-%D8%AE%D9%84%D9%82%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA

لیکنه: رحمت الله محمد


ZhwandoonMay 17, 2020
976.jpg

3960

کله چې په یو هېواد کې جګړه روانه وي او سیاستوال یې هم پر لویو ستونزو او خپلمنځي لانجو اخته وي ، پر داسې یو مهال په هېواد کې دسترو پرمختیایي او پراختیایي پروژو تر سره کول عملي نه برېښي، خو دا په دې مانا نه ده چې موږ هر څه ته لاس تر زنې کېنو او هېڅ کار شونی و نه ګڼو . یو له هغه کارونو څخه چې هم مهم دی او هم د حالاتو له ترینګلتیا سره سره عملي برېښي ، هغه د هر ولایت د پرمختګ لپاره د یو جامع ماسټر پلان جوړول دي.ماسټر پلان باید لږ تر لږه د دېرشوکلونو زماني بهیر اړتیاوې را ونغاړي.

د هر ولایت سکتوري ریاستونه کولای شي د مرکز په همغږۍ خپل پرمختیايي ماسټرپلان جوړ کړي.په دې پلان کې باید د یو ولایت د نفوسو د ودې اټکل ، چاپېریال ساتنه، د ځنګلونو پراختیا، د ښوونیځیو او تحصیلي موسساتو، جامع جوماتو ، صنعتي او تفریحي پارکونو، کرنیزو او حیوانی فارمونو جوړول او نور ټول اړتیا وړ تاسیسات شامل وي.طبیعي خبره ده چې د دې ډول کارونو د سرته رسولو لپاره نه اوس امکانات شته او نه هم دا د یوې ورځې کار دی.کله کله بیا داسې هم پېښ شي چې د یو کار لپاره امکانات هم پیدا شي ، خو چې پلان نه وي هغه کار له امکاناتو سره سره پر خپل ځای پاتې شي. کرزي صیب یو وخت د خپلې واکمنۍ په پیل کې عربي متحده اماراتو ته سفر وکړ، هغه وخت د نړۍ زیات شمېر هېوادونه افغانستان سره مرستې نه ډېر لېواله وو، د اماراتو شیخ کرزي صیب ته وویل ، ووایه څه خدمت درته وکړم؟ راکړه هر ډول پروفوزل جې لرې درته منظور یې کړم، خو افغاني هیات سره هېڅ ډول لیکلی پلان او پروفوزل نه و چې د اماراتو شیخ ته یې وړاندې کړی وای. دوی ورته وویل بل ځل .

هغه بل ځل بیا لاړ پر خپله مخه. هدف دا دی چې کله کله دغسې وړیا او طلایي مرستې هم تر لاسه کېدلای شي ، خو که دلته پلان وای او د ملک لومړۍ درجه چارواکي هر هېواد ته له پلان او پروفوزل سره تللای ، نو هېواد ته راغلی طلایي فرصت به مو له لاسه نه ورکاوه . هغه کومې بې درېغه مرستې چې دلته راغلی هغه هم د یو منظم پلان د نشتوالي له امله پنځه سلنه هم پر خپل ځای و نه لګېدلې.کله چې نړیوالې مرستې دلته را ماتې شوې ، نو هر ولایت او ولسوالۍ کې په بیړه کارونه پیل شول ، سړکونه او ودانۍ جوړې شوې ، ځینې ودانۍ یې د ښاري پلان د نشتوالي او یا هم له هغه سره د ټکر له امله دوه درې ځله جوړې ، بیا ویجاړې او بیا و رغول شوې، سړکونه د پلان مطابق حوړ نه شول، ځینې یې ډېر لنډ او تنګ جوړ شول. خلکو یې تر څنګ کورونه اږ مارکېټونه جوړ کړل، اوس چې غواړې سړکونه لوی او پراخ کړې ، مجبور یې شاوخوا ټولې ودانې یې ونړوې، چې دا خپله یوه لویه ستونزه او مالي زیان دی.ښارونو منظم انکشاف ونه کړ ، اکثره واړه ښارګوټي په خپل سر او په نا منظم ډول جوړ شول، د کورونو تقاضا پورته شوه ، ځکمې خپل قېمت لوړ کړ ، دې کار د ځمکې مافیا او زورواکان دې ته وهڅول چې د ځمکو پر غصب لاس پورې کړي، لږ تر لږه (څلور نیم ملینوه جریبه) دولتي ځمکه غصب شوه ، نا منظم ښارګوټي په کې جوړ شول او خپل سرې ابادۍ په کې وشوې ، د ټولې غصب شوې ځمکې مجموعي قېمت تر ( اتیا ملیاردو ډالرو) اوړي، اوس نو که دولت دا ځمکه بېرته راګرځوي ، هم سخت او نا شونی کار برېښي ، هم له زورواکو سره مخامخېږي او هم د سرپناه له خاوندانو سره، که دولت بېرته دا ځمکه خپل اصلي حالت ته ګرځوي ، نو لږ تر لږه همدومره لګښت به زغمي چې پورته مو یادونه وکړه.

خو که دولت له پخوا څخه دې ځمکو ته ماسټر پلان درلودلای ، نو هم به یې ( اتیا ملیارده ډالر ) تر لاسه کړي وو، هم به یې ( اتلس ملینونه) افغانان د کور خاوندان کړي وو او هم به هېواد اوس د منظمو ښار ګوټو څښتن وای. اوس د دې لپاره چې پر پاتې دولتي ځمکو دا تېره ترخه تجربه تکرار نه شي ، نو په کار ده چې ژر تر ژره ( د یو کال په بهیر کې) هر ولایت خپل ولایتي ماسټر پلان جوړ کړي ، ځینو ولایتونو لا وار دمخه خپل دا ډول پلان تر یوه حده جوړ کړیهم دی ، خو نور هم باید پراخه شي. پر دې هم ټول پوهېږو چې د ماسټرپلان پلي کول د یوې ورځې کار نه دی ، ګام پر ګام به تطبیقېږي ، خو د هغه د هندسي شکل د تثیبت لپاره د یو ولایت خپل امکانات هم تر یو حده بسنه کوي او کنه له مرکزي بودجې څخه هم مرسته غوښتلای شي، د ساري په توګه په یو ولایت کې یو (۴۰) متره ، (۳۰) متره او یا هم ( ۲۰) متره سړک په پلان کې دی ، د ولایت اړوند چارواکي کولای شي ، د یو لښتي آو یا نورو نښو په واسطه د سړک حریم معلوم کړي ، شا وخوا ته یۍ نیالګي هم کېنوي ، په ړاسې یو حالت کې تر ډېره حده څوک د دې جرات نه کوي چې د سړک حریم ته داخل شي، هلته غصب وکړي او یا ابادي وکړي ، همدا ورته عملیه د ماسټرپلان پر نورو ساحو هم د تطبیق وړ ده. په ډول مخکې تر دې چې موږ د ماسټر پلان د تطبیق مرحلې ته ورسېږو ، لومړی باید د تثیبت پړاو بشپړ کړو.

نوي ماسټرپلان باید نه یوازې داچې نوې ساحې تر خپل پوښښ لاندې راولي ، بلکې ټولو زړو ودانیو او نا منظمو ښارګوټو ته هم د سمون لاره پیدا کړي او ټول د نوي نوي ماسټر پلان برخه کړي ، که د هر ولایت لپاره یو ښه ماسټرپلان ولرو ، خدای ج مهربان دی یو وخت به راته امکانات هم برابر شي او ګران افغانستان به د راتلونکو دریو لسیزو په بهیر کې د پرمختګ او سوکالۍ لوړو پوړیو ته ورسېږي. د همداسې یوې ورځې په ارمان



زمونږ په هکله

ژوندون وېبپاڼه د ژوندون راډيو ټلوېزيون رسمي وېبسايټ دى. لکه څنګه چې ژوندون راډيو ټلوېزيون په هېواد کې داسې يوه ازاده رسنيزه شبکه ده، چې په هېڅ سياسي جريان، ډلې ټپلې، ګوند، کيڼو او ښي سياسي ډلو او نورو جريانونو پورې تړلې نه ده. دغسې دا وېبپاڼه هم ازاده، خپلواکه او ناپېيلې ده، چې يوازې ملي، اسلامي ارزښتونه پالي او د افغانانو د ژوند د سوکالۍ لپاره هلې ځلې کوي…


مونږ سره اړیکه

0700651008