وروستي خبرونه

اقتصادي لیکنې

ZhwandoonMay 16, 2020
962.jpg

1510

لیکنه: سید قیاس سعیدي

سوداګریزې اړیکې له هغه فعالیتونو څخه عبارت دي چي تجارت په ډګر کې د دوو اړخوونو او اشخاصو تر منځ تبادله او د افهام او تفهيم وسيله ګرځي البته نوموړي فعاليتونه ډول ډول موخې او مقاصد له ځان سره وړي چي په پوهني, علم تجربو اونور و ”اړینو ضروري”توکو باندي استواره وي. سوداګریزي اړیکي دهغه اوږده جال د پروسي یوه لړۍ ده چی د نړۍ په ګوټ ګوټ کې په مختلفو ډولونو اواشکالو غوړیدلي او هرڅوګ یی د خپلو موخو د ترلاسه کولو لپاره په کار راوړي.

ځيني پوهان په دې نظر دي چې د ژوند داسي هیڅ ډګر نشته چي له ارتباطاتو او اړیکو څخه خالي اوبي نیازه وي او دا چي مونږ د ورځې دسلګونو خبرونو او پیغامونو سره مخامخ کیږو د همدي لړۍ یوه برخه ده. د سوداګرۍ په ډګر کې اړیکې او ارتباطات او همدا رنګه د پیغامونو راکړه او د وګړو سره په مختلفو لارو مخاطب کېدل یعنی د چلند او تماس نیولو دیپلوماسۍ مراعات کول د ډیر اهمیت وړ دي او د همدي اړیکو او دیپلوماسۍ په مختلفو وسيله او د وګړو په نبض د پوهیدو او د مقابل طرف په ذوق او سلیقې پوهېدل بریالیتوب یوه مهمه وسیله ده، اجتماعي اسلوب او برخورد دیوي کمپنۍ په تولید کي تصمیم او پریکړو کي خواره اهمیت لري ځکه په تجارت کي تر هرڅه زیات اهمیت د روابطو پراختیا او چټکتیا لري تیز او چابګ تاجر باید دتیز زکاوت او تیز فهم خاوند وي او پدي اړه هغه څه چي مهم دي له پراخو روابطو سره تجارتي اعتبار ساتل اوږد تجارت تضمین کولی شي.

#پیغام, خبرې, اړیکي او Communications هغه وسیله ده چي د انسان له پیدایښت سره ګډ راپیل کیږي اوا نسان ورته تر مرګ پوري ضرورت لري انسان یو مدني طبعیت لرونکي ذیروح دی د پیغام رسولو د افهام او تفهیم لپاره ترهرڅه دمخه دانسان ژبه دهغه داشارې او خوځیدو او د هغه لیکلی توري په کار لویږي, بله داچي لوي خدای د خپلو بنده ګانو د لار ښووني لپاره خپل سپیڅلي ارشادات کتابونه انبیاء او پیغمبران را استولي دي د سوداګرۍ او تجاوت په ډګر کي هم پيغام استول او اړیکي خپل څانګړي مقام لري د تاریخ په اوږدو کي د پوهانو د خپلو نظریانو په رڼا کي ورته نوي زیاتوني وربخښلي بلاخره د پوهانو او صاحب نظرانو دغه ډول ډول نظریات او لارښووني د تجارت په رونق او پراختیا کي سخت کار او رول ترسره کړي دی دلته په خپل بحث کي دځینو نظریاتو په راسپړوني پیل کړو. دتجارت د علم اکثرو پوهانو تجارتي روابط په دری برخو ویشلي دي.

لومړي نظریه: بريښنا یا الجبري تماسونه او روابط

دویمه نظریه: د ټولنیزو یا اجتماعي روابطو نظریه

دریم: معنا داره یاحقیقي روابط

لومړی: بریښنایي اړیکې ددي نظري په اساس د تجارتي اړیکو د ابلاغ یا رسنیو په ډګر کي د پیغام او فني اړخونه په پام کي ونیول شي پدي برخه کي د مطالعي دواړه طرفونه”پیغام”اخستونکي اوپیغام لیږدونکي یا Communicator په خپل ځای باندي ځانته اصول اوځانته مقررات ”اداب” لري بریښنایي رسنیو پیغام په الکترونیکي ژبه ترتیب کیږي او په هغو وسایلو استول کیږي چي له بریښنایي سره اړیکي لري مثلاً د برقي رسنیو په مدرنو وسایلو کي ,لکه بریښنا انترنیت. تلویزیون’مخابره’راډیو اوداسي نور… صرف په پیغام کي باید داسي کرکټرونه راوستل شي چي دطرفینو تر مینځ په دوامداره توګه دښو روابطو تضمین کړای شي که څه هم دتجارتي پیغامونو اومراسلاتو خاصه ژبه اسلوب اوخاص مقررات اوخاص اصطلاحات وي چي دپروتو کول په موقع کي باید په دقت سره پري غور وشي ترڅو د التزام او مسولیت په صورت کي پرې واقعي استناد وکړتی شي که څه هم کله نا کله د تفاهم او عقد لپاره عادي ژبه او عادي اسلوب کارول کیږي خوکله تجارتي معامله درنه او د لوړ قیمت اوضمناً قرار دا دي شکل ولري بیانو پکار ده چي دعقد تړلو پر مهال د پیغام ادبیات او اسلوب د مقرره اصولو مطابق او لاسلیګ کړای شي.

دویم: د ټولنیزو روابطو نظریه ددي نظریي په اساس هره ټولنه ځانته ځانګړی سبک او کلتور لري,د هري ټولني د وګړو خوي, کرکټرونه عادات, سنتونه او له بلي ټولنی سره توپیر لري ځکه خو پکار ده چي د تجارتي روابطو له په لړ کي د عامو موخو او اصولو او مقرراتو پرځای تر هر څه دمخه دیوې ټولني جوړښت اوخصوصیاتو ته وکتل شي د یوي ټولنې ذوق مزاج او سلیقه باید وپیژندل شي …. او په همدي بنسټ باید سودا ګریزې اړیکي برقرار کړای شي دا به تجارتي پراختیا او ټینګښت لپاره ترټولو موثر ګام وي.

دريم: حقیقي روابط. ددي نظري په اساس په تجارت کي تر هر څه زیات ظاهري اسلوب حقیقي اسلوبو ته باید پام وشي حقیقي اسلوب هغه وخت ټینګیږي چي دطرفینو ترمینځ لفاظي’تصنعي تشریفاتي خبرو پر ځای محتوا ته اهمیت ورکړل شي دلته د پیغام سبک او اسلوب دومره مهم نه وي دلته هر شی پرحقایقو اوسپېڅلتیا ولاړ دی. له بده مرغه په اوس وخت کي دغه اسلوب په شرقي تجارتي منطقو کي کم لیدل کیږي, خو په غرب کې ورته لوړ اهمیت ورکول کیږي.


ZhwandoonMay 9, 2020
903.jpg

990

له کله چې نفت او د وسټ تګزاس اینټرمیډیټ نفت یا هم د امریکا سبک نفتو بیه په بې سابقه توګه راټیټه شوي، ښايي تاسو یې هم د څرنګوالي په لټه کې اوسئ. نو دلته د نفتو د بیو راټیټوالي لاملونه او دآتي قیمت یا قرارداد وپيژنئ.

د نفتو دا ټیټ قیمتونه د آتي قراردادونو پوري اړوند دي، آني قراردادونه او قیمتونو پوري اړه نلري. یا هم که په بل ډول ووایو، اوسني نفتي قیمتونه په دې روانو میاشتو پورې په تسلیمدونکو نفتو پوري محدود دي، دا نرخونه په راتلونکو میاشتو پوري کوم تړاو نلري.

دا پورته جملي یو څه پیچلي شوي، نو د دې لپاره چې په دې موضوع ښه پوه شئ، لمړی باید آتي او آني قراردادونه وپیژنئ.

د آتي قرارداد یا آتي قیمت څه شی دی؟

د آتي قراردادونه یا قیمت د آني قراردادونو او قیمت په مقابل کې مانا پیدا کوي، د آني په قرارداد کې پلورونکی او پيردونکی په خپل منځ کې هوکړه کوي او جنس د هغې شیبي په مشخص قیمت پیري.

خو د آتي قیمت او قرارداد بیا هغه قرارداد دی، چې یو جنس د قیمت ټاکل په راتلونکي پوري اړوند وي. دا ډول قراردادونه له ډېر پخوا څخه د بزګرانو او پانګوالو ترمنځ په سنتي توګه ترسره کېدل.

بزګرانو به د دې لپاره چې وکولای شي، پانګه او عاید تر لاسه کړي د کرکېلي د محصول تر اخیستلو پوري باید صبر وکړي. خو دا چې پيسو ته به یې دوامداره اړتیا درلودله او ډېری شیان به يې په آني توګه اخیستل، نو د اړتیاو له مخې یې نشوای کولای د کرکېلي مصولاتو ته کښېني. بل خوا پانګوال یا هم د اړوند کرنیز محصول مصرف کوونکي به دې ته حاضریدل تر څو د بزګرانو محصول د یو قرارداد په لړ کې له پخیدو څخه مخکي په یو توافقي قیمت واخلي او کله چې پاخه شي، بیا یې ترلاسه کړي. د بیلګي په توګه د نانوايي یو څښتن به مخکې تر مخکي له یو تن بزګر څخه د دې له امله چې په راتلونکي کې نرخونه لوړ نشي، غنم په پټي کې اخیستل، چې له پخیدو سره سم به یې بیا ترلاسه کول.

د دې قرارداد له مخې به د اوس لپاره کرنیز محصول نه ورکول کېدل، مګر بزګرانو به د خپلو محصولات تر وخت مخکې پلورلو په پيسو باندي خپلي وړځنۍ اړتیاوي پوره کولي. د هغه ترڅنګ پانګوالو یا هم نانوايي به کرنیز محصولات په راتلونکي کې د نن په بیه ترلاسه کول. خو په راتلونکي کې به د بیو لوړوالي او ټیټ والی خامخا د یو لوري په زیان هم تمامیدل.

د بیلګی په توګه نانوايي نن غنم د آتي قرارداد له مخې واخیستل، که اوس د غنمو د یو ټن قیمت په بازار کې زر ډالر وي، خو دا قیمت د محصول د پخیدو او نانوايي ته د تسلمیدو په مهال یو نیم زر ډالر ته لوړ شوی وي، نو نانوايي پنځه سوه ډالر په یو ټن غنمو کې ګټه کړي او بزګر پنځه سوه ډالر په یو ټن کې تاوان کړی. خو برعکس غنم ارزان شي او نانوای د غنمو د تر لاسه کولو په مهال وکولای شي یو ټن په پنځه سوه ډالر واخلي، خو دا چې قرارداد یې مخکي ترسره کړی نو باید په هر ټن کې پنځه سوه ډالر تاوان وکړي او له بزګر څخه غنم ترلاسه کړي.

دا سنتي طریقي څخه اوس په نړیواله کچه کار اخیستل کیږي. ځیني هېوادونه او کمپنۍ آتي قراردادونه ترسره کوي او له دې سره یا ډېره ګټه کوي او یا هم ډېر تاوان کوي. نفت هم یو له هغو محصولاتو څخه دي چې نړیوال بازار یې له آتي قراردادونو او قیمتونو سره تړلی دی.

د نفتو په بازار کې، پيردونکی مشخص محصول مخکې تر مخکي په یو مشخص قیمت اخلي او د هوکړې سره سم یې باید په راتلونکي کې په یو معین وخت کې تر لاسه کړي. په دې ډول معامله کې داوړه لورې د نفتو راتلونکي بازار او نرخونه تحلیل او ارزیابي کوي. دوۍ اټکل کوي، چې په راتلونکي کې به د نفتو قیمت د موجودو دلایل په بنسټ پورته ځي او که به ټیټ راځي، د دې اټکل له مخې بیا توافقي قیمت د آتي قرارداد لپاره ټاکل کیږي.  

د دې جوړجاړي له مخي بیا د نفتو پلورنکي کولای شي د نفتو په بازار کې بي ثباتي تر یو بریده کنټرول کړي او د آتي قرارداد له مخي د تضمین شوي عایدو سره سم په راتلونکي کې کار وکړي.

د هغه ترڅنګ د نفتو پیردونکي هم کولای شي په راتلونکي کې د آتي د قرارداد له مخې روښانه ستراتیژي ولري، ځکه په قرارداد کې هرڅه څرګند دي، چې په راتلونکو میاشتو کې به نفت په کومه بیه ترلاسه کوي.

خو د دې ترڅنګ دریمه ډله په بازار کې شته، چې نوسان ګیران یا هم معامله ګرانو په نوم یادیږي؛ دا ډله د نفت او نفتو د صنعت په بازار کې د تغیراتو او نوساناتو څخه ګټه اخلي او دا ډول فرصتونو ته په تمه وي.

د نفتو قیمتونه ولي راټیټ شوي؟

نفت په دې وروستیو میاشتو کې د کرونا ویروس د بحران له امله ندي مصرف شوي؛ په بازار کې د نفتو تقاضا راټیټه شوي او عرضه یې تر حد زیاته شوي ده. د هغه ترڅنګ زیرمې یې هم ډکې شوي دي او د نورو د زیرمه کولو امکان هم نشته. د نفتو باراز په داسي حال کې داسي تغیرات تجربه کوي چې، د مۍ د میاشتي لپاره باید نفت د آتي قرارداد له مخې تر لسو ورځو کم وخت کې اخیستل شوي وای، خو له بده مرغه چې د زیرمي امکان یې نشته او پیردونکو ټولي زیرمې ډکې دي، چې په بازار کې د تقاضا کموالي ته په کتلو سره ممکن د مۍ په میاشت کې هم بسنه وکړي.

بل خوا تولید کوونکي هم نشي کولای په چټکۍ سره تولید ودروي. ځکه چې په تولید کې کموالی راوستل او بیرته په کم وخت کې د اړتیا په مهال د تولید اندازه لوړول هم ډېره زیات لګښت لري. نو له دې امله د نفتو تولید کوونکي له تولید کېدونکو نفتو څخه د ځان د خلاصوني په موخه یوازي او یوازي دا لار لري، چې پیردونکو ته ډېر زیات تخفیف ورکړي او قیمتونه په بیساري توګه راټیټ کړي. د نفتو قیمتونه به په راتلونکو میاشتو کې هم له نوساناتو او تغیراتو سره مخ شي. خو له اوس څخه داسي انګېرل کیږي، چې په راتلونکو میاشتو کې به د نفتو بيي مثبتي وي او ښايي وضعیت تغیر وکړي.  د جون د میاشتي لپاره د اخیستل کیدونکو نفتو بیه تر ۲۰ ډالرو پوري اټکل کیږي، خو که دې قراردادونو ته په نږدي کېدو سره د زیرمو او بازار شرایط تغیر ونکړي، نو لري نده چې دا قیمتونه به له یو بل بحران سره مخ شي.


ZhwandoonFebruary 18, 2020
259.jpg

910

د نړۍ د ټولو پرمختللو هېوادونو د پرمختګ بنسټيز لامل د پوهې او زده کړې ترڅنګ صنعتي فعاليت دى، چې صنعت د هېواد د اقتصاد ملا تير جوړوي، که چېرې يو هېواد صنعتي او توليدي فعاليت ونلري طبعاً پر يو وارداتي هېواد بدلېږي او د نورو هېوادونو د صنعتي او توليدي توکيو مصرف کوونکي او نورو ته اړ وي او په اقتصادي ډګر کې پرمختګ نه شي کولى او ولس يې له خوارۍ، بې کارۍ ، جګړې، نا امنۍ او نورو ستونزو کې ښکېل او ځوانان يې پرنېشو روږدي کېږي او په ټولنه کې ټولنيزو او اخلاقي جرمونو ګراف لوړېږي.



زمونږ په هکله

ژوندون وېبپاڼه د ژوندون راډيو ټلوېزيون رسمي وېبسايټ دى. لکه څنګه چې ژوندون راډيو ټلوېزيون په هېواد کې داسې يوه ازاده رسنيزه شبکه ده، چې په هېڅ سياسي جريان، ډلې ټپلې، ګوند، کيڼو او ښي سياسي ډلو او نورو جريانونو پورې تړلې نه ده. دغسې دا وېبپاڼه هم ازاده، خپلواکه او ناپېيلې ده، چې يوازې ملي، اسلامي ارزښتونه پالي او د افغانانو د ژوند د سوکالۍ لپاره هلې ځلې کوي…


مونږ سره اړیکه

0700651008